Yeni Headway Serisinde Kültür Aktarımı

İncelememe başlamadan önce amacımı belirleyip daha sonra da inceleme yolumu tanımlayacağım, bölümlerimi tanıttıktan sonra da örneklerime geçeceğim ve bu şekilde de sonuç bölümüne ulaşıp “Yeni Headway Serisinin” kültür aktarımı bağlamında nasıl bir özelliği sahip olduğunu belirlemeye çalışacağım.

Öncelikle Headway Serisinin 3 kitabını inceleyeceğim bunlar : New Headway Elementary, Pre-Intermediate ve Intermediate. İnceleme esnasında her kitabın okuma parçaları, aktiviteleri ve kültür öğeleri üzerinde yoğunlaşılmış ve derinlemesine incelenmiştir. Görsel öğeler de dikkate alınarak amaca yönelik bir inceleme yapılmıştır. Bölümlerim giriş,1) Kitabın kültür aktarımındaki yöntemi ve bakış açısı,2) Okuma parçaları, 3) Aktiviteler ve kültür öğeleri, değerlendirme.

Yöntem ve bakış açısı bölümünde Yeni Headway Serisi kitaplarının kültür aktarımı konusunda izlediği yolu belirlemeye çalışacağım, her üç kitaptan da örneklerle bunu ortaya koyma çabasında olacağım. Okuma parçaları bölümünde de bu parçaların içeriğine ve bunun yönteme olan etkisine değineceğim. Aktiviteler ve kültürel öğeler bölümünde de bunların yöntem ve kitabın sahip olduğu bakış açısının yansımalarını görmeye çalışacağım. Bunlar örneklenip ortaya koyduğum görüş desteklenmeye çalışılacaktır.

Giriş

Yabancı dil eğitimi için kullanılan kitaplar genellikle belirli bir bakış açısıyla dil öğretimi yaparlar, bu bakış açısı kitap yazarının veya kitabı yayımlayan kuruluşun ideolojisi çerçevesinde belirlenip uygulanır. İncelediğim yabancı dil kitapları bir İngiliz okulu olan Oxford Üniversitesi tarafından hazırlanıp basılmıştır. Kitapların yazarları da Liz ve John Soars’dır. Her ikisi de İngiliz’dir ve Londra’da bulunan International House’da çalışmışlardır, ayrıca Liz Soars Cambridge Üniversitesinde yöneticilik yapmıştır. Bu bağlamda kitabın resmi ideolojisi İngiliz kültürünü tanıtmak ve bu kültür ağırlıklı olmalıdır diye düşünüyorum. İngilizce dilini öğretmek de amaç olduğuna göre İngiliz kültürün aktarmak çok kolay olmaktadır. Her ne kadar bir dilin kültürsüz var olamayacağı aşikarsa da İngilizce dili bugün bütün dünyada kullanılan bir iletişim nesnesidir.İngilizce dili sayesinde uluslar arası şirketler var olabilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri birçok ulusu İngilizce dili ile bir arada tutmaktadır. Ekonomik etken de buna yardımcı olmakla birlikte dünyadaki ticaretin büyük bölümü, İnternet’in büyük bölümü de İngilizce içeriklidir. Farklı alfabelere uygun web sitesi isimleri yeni geliştirilmektedir ve çok da yaygın değildir henüz bu da İnternet dilinin İngilizce olmasının sebeplerinden biridir. Duruma bu açıdan bakınca da İngilizce dilini öğreten kitapların evrensel bir kültür ideolojisini benimsemeleri gerektiği düşünülebilir. İngilizce dili sadece İngiliz kültürünü değil dünyadaki bütün kültürleri anlamak için kullanılmaktadır çoğunlukla, farklı iki milliyet ve kültürdeki kişi birbirleriyle İngilizce haberleşmektedir ve dahası İngilizce dilini öğrenen bir kişinin bu dili bir İngiliz’le ve ya Amerikalıyla konuşması daha az olasıdır. Bu iki kriteri belirledikten sonra şimdi de kitabın bakış açısını ve yöntemini belirlemeye geçebiliriz. Yeni Headway Serisinin kullandığı kültür aktarım yöntemini örneklerle belirlemeye çalışacağım.

Yeni Headway Serisinin Kültür Aktarım Yöntemi

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki her üç kitap da önsözlerinde şunu belirtmektedir : “Headway Serisi”, İngilizce’yi hem doğru hem de akıcı bir şekilde kullanmak isteyen genç ve yetişkinler için çok düzeyli bir kurstur. Gramer ve kelimeler yoğun bir şekilde öğretilmektedir. Her dört beceri de sistematik olarak geliştirilmektedir. Yeni Headway Serisi geleneksel yabancı dil öğretimi yöntemlerini ve görece daha yeni iletişimsel yaklaşımları birleştirmektedir.” Bu tanımlamada kültür öğesinden bahsedilmemiştir.

Her üç kitapta da göze ilk çarpan ilk ünitelerinde yabancı isimlere ne kadar çok yer verildiğidir. Ancak daha sonraki ünitelerde daha çok İngiliz ve Amerikan isimleri ön plana çıkmaktadır. İlk ünitelerde Tomoko, Ilona, Irına, Kurt, Pierre, Ali, Zak, Ramos, Miguel (Elem.8.s) gibi birçok ulustan isimler kullanılmıştır. Daha sonraki ünitelerde ise bu yabancı isim yoğunluğu azalmaktadır ve Ryan, Bertha, Sue, John, Lucy gibi isimler çoğalmıştır.

Kültürel öğeler de bulundukları kitaplara göre ; Elementary : çeşitli ırklardan insan resimleri, adetler, evlilikler, sevgililer günü, anneler günü, şükran günü, paskalya yortusu, cadılar bayramı gibi bayram ve kutlanan günler, farklı ülkelerin bayrakları. Pre-intermediate : çeşitli ülkelerin resimleri, dünyaca ünlü filmler, uzak doğu ve Britanya haritaları, Madrid ve Hollywood gibi şehirler, Charlie Chaplin, Paul Newman ve Luis Armstrong gibi Amerikalı ve İngiliz sanatçılar, Beatles, İngiliz tarihi ve kültürü. Intermediate : genel kültür testleri, dünya kültürü, dünyanın harikaları, evrensel trafik işaretleri, kültürel davranışlar, Hint yemekler, İngiliz mutfağı, çeşitli ülkelerden resimler.

Görsel öğeler de çeşitlilik göstermektedir ancak İngiliz bayrağı ve Londra resimleri de azımsanmayacak düzeydedir, bununla birlikte Amerika görüntüleri de fazlaca yer almaktadır. Bir resim özellikle düşündürücüdür : birçok para biriminin resmedildiği bir alıştırmada kullanılan para birimi İngiliz Lirasıdır( pound). Para olgusunun işlendiği birçok alıştırmada da aynı para birimi kullanılmıştır. Amerikan Doları dahi kendine yer bulamamıştır. Verilen bir kelime alıştırmasında da İngiliz kraliçesinin resminin bulunduğu bir pul bulunmaktadır. Bunun ötesinde çok resimli ve renkli bir seridir. Bu da eğitime çok olumlu bir hava katmaktadır. Ancak şu da unutulmamalıdır ki resimler tek başına kelime öğretmezler.

Kültür öğeleri bakımından kabul etmek gerekir ki bağlamlar evrensel değerler üzerine kurulmuştur, konular evrenseldir. Örneğin evrensel kültürün mirası olan Picasso, Einstein, Mozart, Nureyev (Elem.47.s) gibi kişilerin resimleri ve yaşam öyküleri, kot pantolonu, televizyon, aspirin, yiyecekler, farklı yaşamlar, müzik, spor, dünya şehirleri, gezi, tatil,dünya insanları, sinema, alışveriş, genel kültür testleri, ulaşım, yeryüzü harikaları, kültürel özellikler, davranışlar, hikayeler, yazarlar gibi evrensel konular seçilmiştir. Bunların yanı sıra İngiltere, İngiliz tarihi, Londra , Amerika, Amerikan tarihi New York gibi daha yerel ve İngiliz ve Amerikan kültürünü yansıtan konular da genişçe yer almıştır. Daha şaşırtıcı olan ise bütün bu evrensel konuların anlatıldığı yerler coğrafi olarak genellikle İngiltere ve ya Amerika’da geçmesidir. Örneğin Elementary kitabında bu evrensel konuları içeren 13 okuma parçasının 12 tanesi coğrafi olarak İngiltere ve Amerika’da geçmektedir. Bu da aslında evrensellik amaç olarak görülse de İngiliz ve Amerikan kültürlerinin özelliklerinin ne kadar çok yer tuttuğu gerçeğini göstermektedir. Bunlar ayrıntılarıyla “Okuma Parçaları” bölümünde irdelenecektir. Diğer iki kitapta da durum çok farklı değildir. Pre-intermediate kitabının 13 okuma parçasının 10 tanesi, Intermediate kitabının ise 16 okuma parçasının 13 tanesi coğrafi olarak İngiltere veya Amerika’da geçmektedir. Bu oldukça anlamlıdır.

Şu durumda kitaplarda kullanılan kültürel öğelerin evrensel ve İngiliz veya Amerikan kültürü öğeleriyle karışık bir biçimde verildiğini söylemek doğru olacaktır. Sadece 1 konuda karşılaştırmalı yöntemden tam olarak yararlanılmıştır. Çeşitli uluslardan insanların davranışlarının anlatıldığı bir konuda. Bunun yanı sıra her ünitenin okuma parçası veya bir alıştırmasının yanında öğrencilere karşılaştırma yapma olanağı sağlayan bir ve ya birkaç soru bulunmaktadır. Bunlar daha çok konuşma ve yazma bölümlerinde bulunmaktadırlar. Bunlardan aktiviteler konusunda daha ayrıntılı olarak bahsedilecektir. Ancak şu kadarını söylemek gerekir ki kitaplardaki konular evrensel değer taşımaktadır ve salt bilgi verme amacıyla değil de öğrencilerin bunları öğrenip kendi kültürleriyle karşılaştırma yapması salık verilmiştir. Tamamen karşılaştırmalı bir yaklaşım izlenmese de tamamen göz ardı da edilmemiştir.

Seçilen konular bilgi değeri taşımakla birlikte kullanım değerleri de vardır. Zira genel kültür ve bilinmesi gereken özelliktedirler. Kitaplar ortaokul ve daha ileri yaştaki öğrenciler için geliştirilmiştir. Çünkü konular ve kullanılan dil, kelimeler ve yapılar belirli bir dil yetkinliği gerektirmektedir. Edinilecek bilgiler ve kültür öğeleri de genç olarak nitelendirilebilecek seviyedeki öğrencilere yöneliktir. Örneğin New York’ta yaşam, dahi çocuklar, köleler, dünya kupası politika vb.

Bütün bunlardan şu çıkarılabilir ki kitaplar içersinde kültür öğesi öğrencilere gerçek hayatta kullanılabilecek düzeyde verilmiştir. Bununla birlikte İngiliz kültürü öncelikli olarak evrensel değerler arasında oldukça büyük bir ölçüde verilmiştir. Britanya ve Londra hakkında bir çok bilgi verilmiştir. Londra kelimesi en çok geçen şehir adıdır. Esas olarak bu böyle belirtilmese de kitapların içeriğinden baskın bir İngiliz kültürü görülmektedir. Temel yaşam alanları konuları çoğunlukla Londra ve Amerika’da geçmektedir. Bu da dikkate değerdir.

Okuma Parçaları

Her üç kitabın metinleri incelenince içerikleri ne olursa olsun baskın bir Londra, İngiltere ve Amerika teması görülmektedir. Metinlerin çoğu kurmacadır ve sadece 3 gerçek hayattan alınma şarkı (What a wonderful world, The girl of my best friend, Who wants to be a millionaire) ve 1 şiir ( Funeral Blues) bulunmaktadır. Diğer okuma parçaları ve alıştırmalar ise kurmaca metinlerden oluşturulmuştur. Amaca yönelik kullanım esastır ve öğretilen gramer bölümüne göre düzenlenmişlerdir.

Daha yakından incelenince metinlerdeki baskın İngiliz kültürü görünmektedir. Sırayla her hitaptaki okuma parçalarının nerede geçtiğini ortaya koyacağım.

Elementary : 1-İskoçya, 2-Kanada, Portekiz, Japonya, 3-Amerika, 4-Atlanta(Amerika), 5-Amerika, 6-İngiltere, 7-Amerika, Almanya, 8-Çeşitli Ülkeler, 9-New York, Londra, Hong Kong, 10-New Orleans (Amerika), Viyana, Liverpool (İngiltere), 11-Londra, 12-Londra, 13-İngiltere.

Pre-intermediate : 1-İskoçya, 2-Japonya,Fransa,Norveç, 3-Britanya, 4-Amerika,İngiltere, 5-Londra,New York, Tokyo, Roma, 6-Bruney, 7-Amerika, 8-Londra, Missouri(Amerika) 9-Japonya, 10-Londra, 11-İngiltere, 12-Kanada, İngiltere, 13-İngiltere.

Intermediate : 1-Britanya , 2-Britanya, 3-Britanya, İspanya, Amerika, 4-Britanya,5-Britanya, 6-Farklı Ülkeler, 7-Almanya , 8-İngiltere, 9-New York ,Londra , 10- İngiltere, 11-Britanya , 12-İskoçya , 13- Fransa, 14-İngiltere , 15-İngiltere, 16-İngiltere.

Burada göze çarpan İngiliz ve Amerikan kültürlerinin ne kadar da çok yer aldığıdır. Dil edinimi sırasında en çok girdiyi sağlayan bu metinler olduğu göz önüne alınırsa bu 2 kültürün ne kadar da çok yer aldığı daha anlamlı olacaktır. Bunun yanında metinler kurmacadır ve kusursuz dil kullanımı öngörülmüştür. Konular güncel ve evrensel olmakla birlikte çoğunluğu İngiltere’de geçtiği için isimler de çoğunlukla İngiliz ve Amerikandır.

Metinler ayrıca teyp kasetleri ile de dinlenebilmektedir. Teyp kasetlerinde kullanılan dil de mükemmel ve hatasız bu da onların da kurmaca olduğunu göstermektedir. Bunlara bir de Headway video kaseti eşlik etmektedir.Video kaseti izledim ve orada da bir İngiltere belgeseli özelliği vardır. Video kasette Paula adlı İtalyan bir öğrencinin Londra’daki hayatı ve gezmesi gösterilmektedir. Londra’nın çeşitli parkları, bot gezintileri, trenleri, restoranları tanıtılmaktadır. Bunlara ek olarak da İngiliz 5 çayı adeti, Heathrow havalimanı ve Shakespeare’in hayatı anlatılmaktadır.

Aktiviteler

Her üç kitapta da kullanılan aktiviteler yukarıda bahsedilen evrensel değerleri taşımaktadır ancak kullanılan isimler genellikle İngiliz ve Amerikalıdır. Bununla birlikte öğrencilere kültür karşılaştırması imkanı veren bir aktivite türü vardır ve kısıtlı yer tutmasına rağmen yazma ve konuşma aktiviteleri içinde kendine yer bulmuştur. Bir ünite içinde ve hatta bir tek aktivitenin parçası olarak tek bir soru olarak da olsa buna yer verilmiştir. Şöyle ki , her konunun sonunda işlenmiş konuyla paralel bir soru verilmektedir. Böylece her konu sonunda öğrenciler kendi ülkeleri, kültürleri ile yabancı ülkeler karşılaştırabilmektedirler. Her üç kitapta da verilen bu sorular aşağıda verilecektir.

Elementary : 1-Kendi günlük yaşanını karşılaştır.2-Sizin mutfağınız nasıl, tartışınız.3-Kendi sınıfınızı anlatın. 4-Senin yaşadığın yer nasıl? 5-ülkenizdeki en iyi otel hangisi? 6-Sizin pop yıldızlarınız kimler? 7-Senin için dünyanın harikaları neler? 8-senin en sevdiğin şehir neresi ?

Pre-intermediate : 1-Siz de ülkenizde yabancılar tanıyor musunuz? 2-Sizin tatil planlarınız neler? 3-Sizin en ünlü mağazanız neresi? 4-Sizin ülkenizde evlilik nasıl gerçekleştiriliyor? 5-Kendi ülkenizle diğerlerini karşılaştırın. 6-Sevdiğiniz bir grubu veya şarkıcıyı yazın? 7-Ülkenizdeki trafik nasıl? 8-Sizin yada ailenizin gençlik hayatı nasıldı? 9-Ülkenizin kahramanları kimler.

Intermediate : 1-Sizin için hangi makineler önemli? 2-Ailenizden birini tanıtın? 3-Siz dün ne yaptınız? 4-Sizin en sevdiğiniz kitap, müzik parçası nedir? 5-En kötü tatiliniz? 6-Sizin kültürünüzde nasıl davranışlar var 7-Siz ülkenizde nerede yersiniz? 8-Emeklilik sizin ülkenizde nasıl? 9-Sınıfınızın posterini yapınız.

Görüldüğü üzere bu sorular öğrencilerin kendi kültürleriyle tanıştırıldıkları kültürleri karşılaştırmaları bağlamında oldukça işlevsel bir rol üstlenmektedir. Bu sorular kültürler arası farkındalığı göz önüne alıp geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bunlara eğilip kurs içerisinde fazla zaman almalarını sağlamak da işlevlerini daha da geliştirecektir ve öğrencilerin faklı kültürlere karşı olan ilgisini arttıracaktır. Karşılaştırma yapmak her zaman çekicidir ve insanın anlayışında genişleme ve saydamlaşma sağlar. Ne yazık ki bu sorular sadece bir soru olarak kalmakta ve üniteler içinde çok az yer kaplamaktadır. Ayrıca aktiviteler de bu amaca hizmet etmemektedirler daha çok işlenen gramer konusunu pekiştirmek için kullanılıyorlar. Oysa bu kültür karşılaştırmaları alıştırmaları daha işlevsel olabilecektir zira gerçek dil kullanımı ve yaratıcı dil kullanımı ancak bu durumlarda ortaya çıkabilecektir.

Değerlendirme

Şu durumda ortaya çıkan sonuç şudur ki “Yeni Headway Serisi” kitabı kültür aktarımı konusunda oldukça İngiliz ve Amerikan temelli bir yaklaşım taşımaktadır. Bununla birlikte kültürler arası karşılaştırmalara olanak sağlayacak alıştırma ve aktiviteler de sınırlıdır. İngilizce dili evrensel dil olgusu niteliğine kavuşmakla birlikte onu öğretecek kitapların da bu evrenselliğe ulaşmaları gerekmektedir. Dahası İngilizce dili sadece İngiltere ve Amerika’da ana dil değildir. İskoçya’da, Kanada’da, Avustralya’da ve Güney Afrika’da da ana dildir. Bu olgu kitabımızda göz ardı edilmiştir. İngiltere kültürel öğeleriyle en çok yeri kaplamaktadır. Onu Amerika izlemektedir, İskoçya ve Kanada da kendilerine yer bulmuşlardır. Bunun ötesinde Japonya Güney Afrika’dan bile fazla yer bulmuştur kendine. Bu İngilizce dilinin evrensel kullanımına ters düşen bir durumdur.

Küresellik teriminin çok revaçta olduğu bir dönemde yaşamaktayız. İngilizce dili halkları birbirine yaklaştırmaktadır. Bu yakınlaşma kültürlerin birbiriyle daha yakından tanışmasıyla ivme kazanmaktadır. Bu bağlamda İngilizce dilini öğreten kitapların da daha fazla kültüre yer vermeleri gerekmektedir. Kültürel çeşitlilik dil edinimi aşamasında yardımcı bir etken olarak bu süreçte yer alacaktır. Farklı kültürler birbirleriyle bu şekilde daha da yakınlaşacaklardır. Kültürel çeşitlilik ayrıca insanları da daha anlayışlı ve farklılığa daha hoşgörülü yapacaktır. Farklı kültürleri öğrenmek öğrencilerin bazı yanlış fikirlerini de düzeltecektir ve ülkelerin birlikte, ortak çalışma yapmasını kolaylaştıracaktır. Ders kitapları da bu bağlamda iyileştirilmelidir. Her üç kitabımızın okuma parçalarının 29 tanesi Britanya adası ile ilgilidir. Bu da toplamda metinlerin %70’inin İngiliz kültürü ile ilgili olduğu gerçeğini vurgulamaktadır.

Bütün bunlar giriş bölümünde ortaya koyduğum kitap yazarının ve yayımcısının görüşünün kitabın kültür aktarımına bakış açısını belirlediği görüşünü doğrulamaktadır. Bir İngiliz Üniversitesi tarafından yayımlanan bu kitap serisi İngiliz kültürüne çok önemli bir bölümünü ayırmaktadır.

By Tuncer Can