|
|
|
Alıntılamak için: "Can, Tuncer (2011) "YAŞAM BOYU ÖĞRENME BAĞLAMINDA YABANCI DİL OLARAK İNGİLİZCE DERS KİTAPLARINDA STRATEJİ KULLANIMI", YAYINLANMAMIŞ DOKTORA TEZİ, İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ YABANCI DİLLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI İNGİLİZ DİLİ EĞİTİMİ BİLİM DALI
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ YABANCI DİLLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI İNGİLİZ DİLİ EĞİTİMİ BİLİM DALI
DOKTORA TEZİ YAŞAM BOYU ÖĞRENME BAĞLAMINDA YABANCI DİL OLARAK İNGİLİZCE DERS KİTAPLARINDA STRATEJİ KULLANIMI
Tuncer Can 250060285
Prof. Dr. Tülin POLAT Tez Danışmanı İstanbul, 2011
Bu Doktora Tez Çalışması İstanbul Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi (BAP) tarafından 10094 numarası ile desteklenmiştir.
Yaşam Boyu Öğrenme Bağlamında Yabancı Dil Olarak İngilizce Ders Kitaplarında Strateji Kullanımı Tuncer Can ÖZ Hızla değişen günümüzün dünyasında eğitim ve yabancı dil eğitimi kavramlarının yeni anlamlar kazanması kaçınılmazdır. Yaşam boyu öğrenme yaklaşımı, eğitime bütüncül bir dünya görüşü, çeşitliliğe saygı, özerklik ve özfarkındalığı destekleme, öğrenme stratejilerinin kullanımını özendirme, bunların yardımıyla birden çok yabancı dil öğrenmeye doğru rehberlik etme, bu bağlamda eğitim uygulamalarını değerlendirme gibi yeni görüşler getirerek yeni açılımlar sağlayabilir. Yabancı dil eğitimi bireylere kendi varlıklarını diğer varlıklarla karşılaştırma olanağını vermektedir, bu da daha fazla hoşgörü ve saygıyı beraberinde getirmektedir; bu şekilde yeni bir dünyanın ortaya çıkmasını mümkün kılabilir. Özfarkındalığı gelişmiş özerk bireyler yetiştirmek Avrupa Birliği yabancı dil eğitimi politikaları açısından da önemlidir. Demokratik ve barışçıl dünya görüşü, bireyler ve uluslararasındaki ilişkileri geliştirecek etkin bir yabancı dil eğitimi aracılığıyla yayılabilir. Demokratik ve barışçıl dünya düzenini oluşturabilmek için çokdilli insanları yetiştirmek başlangıç noktası olabilir. Çokdilli insan, ancak yaşam boyu süren, özerk çalışma ve özfarkındalık bilinci geliştirilerek ve öğrenme stratejilerinin daha birinci yabancı dil öğretiminde edindirilmesi yoluyla yetiştirilebilir. Buna ek olarak, yaşam boyu sürecek yabancı dil eğitiminde işbirliği, öğrenme özerkliği, dil farkındalığı ve özfarkındalık, yabancı dil öğrenme stratejileri, kendini sürekli değerlendirme ve tartışma gibi etkenlerin desteklendiği yabancı dil öğrenme ortamlarının ve yabancı dil ders kitapları gibi öğretim araç gereçlerinin hazırlanması yaşamsal önem taşımaktadır. Bu çalışma, yaşam boyu sürecek bir yabancı dil öğretimi bağlamında yabancı dil öğrenme stratejilerinin Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan yabancı dil olarak İngilizce ders kitaplarında nasıl ve ne ölçüde kullanıldığını örneklemeyi amaçlamaktadır.
The Use of Strategies in English Language Learning Coursebooks in the Context of Life-long Learning ABSTRACT
In this age of fast changes it is inevitable to transform the concepts of education and foreign language teaching. Life long learning is likely to transform the notion of education bringing new perspectives such as holistic world view on education, respect to variety, supporting autonomy and self awareness, motivating the use of language learning strategies, and by the help of these strategies guiding to success in learning more than one foreign language, evaluating educational processes and activities in this context. Foreign language learning helps individuals to compare and contrast their own being with other beings, thus brings more tolerance and respect, which would enable a more democratic world to emerge. Training atonomous and self aware individual is an important aim of the foreign language education policy of the European Union. The spread of democratic and peaceful world view could be achieved through active foreign language teaching which in return could develop the interpersonal and international relationships. The starting point could be training the plurilingual people through whom democratic and peaceful world order would be established. Plurilingual individual could only be trained through developing the awarenes of autonomy and self, and through enabling the acquisition of the foreign language learning strategies starting from the first foreign language learning, which lasts for life long. In addition, it is of vital importance to prepare the learning environments and coursebooks that cherish such traits as collaboration, autonomy, language and self awareness, the use of language learning strategies, questioning, constant evaluation and discussion. This study aims at exemplifying the use of foreign language learning strategies in the English language learning coursebooks provided by Turkish Ministry of Education.
ÖNSÖZ Bugünün çok hızlı değişen dünyasında bütün kavramlar tekrar şekillendirilmektedir. Sıklaşan kişilerarası ve uluslararası ilişkiler, gelişen iletişim ve karmaşıklaşan dünya bireylerin yeni anlayışlar geliştirmelerini zorunlu kılmaktadır. Bu yenidünyada bireylerin yeni anlayışlar geliştirmesini sağlayacak ve yaşamlarını kolaylaştıracak bir etken de bu yenidünyanın özelliklerini taşıyan çağdaş eğitim düzenlemeleri olacaktır. Uluslararasındaki mesafelerin azalması ve bireyler arasındaki ilişkilerin karmaşıklaşması, dünyayı çeşitli uluslardan bireylerin kolaylıkla ilişki kurduğu ve bir araya geldiği küresel bir köy haline dönüştürmüştür. Bu küresel köy içinde bireysel ilişkileri daha da sağlamlaştıracak etkili bir yabancı dil eğitimine gereksinim vardır. Yabancı dil eğitimi, yenidünyanın yeni özellikleri olan dünyadaki çeşitliliğe saygıyı ve kültürlerarası hoşgörüyü geliştirmek için önemli bir araçtır.
Çeşitliliğe saygıyı ve kültürlerarası hoşgörüyü geliştirmeye bir katkı sağlamak amacıyla bu çalışma yaşam boyu öğrenme bağlamında şekillendirilmeye çalışılmıştır. Yaşam boyu öğrenme sürdürülebilir ekonomik büyüme, daha iyi ve çok iş yaratarak ve daha büyük bir toplumsal bütünlük sağlayarak yarışmacı ve dinamik bilgi temelli ekonomi yaratmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, eğitim alanında ve eğitim kurumları arasında değişimi, işbirliğini ve hareketliliği desteklemektedir; yaşam boyunca alınan bütün genel eğitim, okul sonrası eğitim, örgün ve resmi olmayan eğitim yoluyla bireysel, toplumsal ve/ya iş ile ilgili bilgi, beceri ve yetilerin geliştirilmesini desteklemektedir. Yabancı dil öğretiminde de bu çerçevede, çokdillilik, çokkültürlülük, özerklik, özfarkındalık ve dil öğrenme stratejilerini kullanma gibi yeni yönelimlerin oluşması kaçınılmazdır.
Bu çalışmanın birinci bölümünde bu yeni yönelimler ile ilgili kavramsal tartışma yapılacaktır. İkinci bölümde ise özellikle yukarıdaki yönelimlerin gerçekleştirilebilmesi için uygulanması gereken yabancı dil öğrenme stratejileri tartışılacaktır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen yeni müfredatlar bağlamında Milli Eğitim Bakanlığının yabancı dil olarak İngilizce ders kitaplarında yabancı dil öğrenme stratejilerinin kullanımı ve öğretimi incelenip değerlendirilecektir.
Bu çalışmanın ve daha birçok çalışmamın gerçeğe dönüşmesi sürecinin başından sonuna kadar her aşamasında gerek yönlendirmeleri gerekse soruları ve tartışmalarıyla, konu seçiminden içeriğin belirlenmesine kadar bana rehber ve destek olan tez danışmanım Sayın Prof. Dr. Tülin Polata sonsuz teşekkürlerimi sunarım.
Lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimim süresince hem hocam hem de tezlerimin izlemelerinde jüri üyesi olarak bilimsel bir temel edinmemde bana çok değerli katkılarda bulunan Sayın Prof. Dr. Alev Buluta, yine yüksek lisans ve doktora dersleri ve çalışmalarım boyunca bana yol gösteren ve destekleyen Sayın Prof. Dr. Nilüfer Tapana çok teşekkür ederim.
Bana, bu çalışmada önemli yer tutan, öğretmenlik mesleğinin niteliğini öğreten, bu meslek için çaba göstermemde fırsat yaratan ve yüreklendiren, sonsuz hoşgörüsü ve insancıl yaklaşımıyla insanlar arasındaki eşitliği yaşatarak ve bu çalışmayı çok dikkatli bir biçimde gözden geçirerek gerçekleşmesi için sonsuz destekte bulunan çok sevgili Yard. Doç. Dr. Dilek İnala, öğretmenlik mesleğinde bilimselliğin, birlikte çalışmanın ve ortak çalışmalar yapmanın ne kadar önemli olduğunu, öğretme eyleminin bir süreç olduğunu öğrendiğim Sayın Yard. Doç. Dr. Özlem İlker Etuşa, bu çalışmayı çeşitli vesilelerle benimle tartışan, kendimi ve çalışmamı sorgulamamı sağlayan Sayın Okutman Gülay Kıraya çok teşekkür ederim.
İngiliz Dili Eğitimi Anabilim Dalıındaki iş arkadaşlarımla yaptığım tartışmalarda uygulamalarımın eksik yönlerini görüp sorgulama olanağı buldum, ayrıca bölümümde kendi kararlarımı alabilmem ve özerk çalışmalar yapabilmem için olanak yaratıldı, Alman Dili Eğitimi ve Fransız Dili Eğitimi Anabilim Dalındaki arkadaşlarımla yaptığım tartışmalarla da daha geniş bir dünya görüşü edindim ve çeşitliliğin bir insana ne kadar çok şey öğrettiğinin farkına vardım. Bütün arkadaşlarıma çok teşekkür ederim. Bu çalışmanın hazırlanması sürecinde yaptığım uygulamalara, değerlendirmelere ve sınıf içi tartışmalara etkin bir biçimde katılan sevgili öğrencilerime minnettarım, onların gönüllü çabaları ve olumlu geribildirimleri beni daha çok yüreklendirdi. Onların olumlu tutumları ve birlikte çalışma azmi çok nitelikli, çoğulcu ve demokratik bir öğrenme ortamının gelişmesine çok yardımcı oldu.
Sahip olduğum bütün düşüncelerimi oluşturabilmem için anlayışları ve sevgileriyle beni sürekli olarak destekleyen bir ortam yaratan çok sevgili annem Sevinç Can ve babam Süleyman Cana çok teşekkür ederim.
Son olarak da bu çalışmanın gerçekleşmesi sürecinde birçok anda beni güdüleyen, sonsuz özverisi ile benim çalışabilmem için mutlu bir ortam yaratan, sınırsız sevgisiyle kendimi gerçekleştirmemi sağlayan, bunun yanında Almanca eserlere ulaşabilmem ve anlayabilmem için bana çevirileriyle yardım eden, her an üstün gayret gösteren ve varlığıyla yaşamımı anlamlı kılan canım sevgilim ve eşim Betim Neyran Cana ve bu çalışmanın tamamlanabilmesi için çok değerli oyun zamanlarından çaldığım canım oğlum Tuncer Ada Cana çok teşekkür ederim.
İÇİNDEKİLER
YAŞAM BOYU ÖĞRENME BAĞLAMINDA YABANCI DİL OLARAK İNGİLİZCE DERS KİTAPLARINDA STRATEJİ KULLANIMI
Sayfa ÖZ .............................................................................................................................. iii ABSTRACT............................................................................................................... iv ÖNSÖZ ...................................................................................................................... v İÇİNDEKİLER ....................................................................................................... viii TABLOLAR LİSTESİ ............................................................................................... x RESİMLER LİSTESİ ............................................................................................... xi GRAFİKLER LİSTESİ .......................................................................................... xiv EKLER LİSTESİ ................................................................................................... xvii GİRİŞ ......................................................................................................................... 1
1. YAŞAM BOYU ÖĞRENME .... .. ... 5 1.1. Öğrenmede Süreklilik ve Öğrenmeyi Öğrenme ............................................ 12 1.1.1. Özerk Öğrenme ..................................................................................... 14 1.1.2. Strateji Odaklı Öğrenme ....................................................................... 20 1.2. Yaşam Boyu Öğrenme Bağlamında Yabancı Dil Öğretimi ......................... 24 1.2.1. Avrupa Birliği Dil Politikası Bağlamında Yaşam Boyu Öğrenme ........ 32 1.2.2. Yabancı Dil Öğretiminde Çokdillilik ve Yaşam Boyu Öğrenme .......... 47
2. YABANCI DİL OLARAK İNGİLİZCE ÖĞRENME VE ÖĞRETME SÜRECİNDE STRATEJİ KULLANIMI ... ... ... 60 2.1. Dil Farkındalığı, Dil Öğrenme Farkındalığı ve Stratejiler ............................. 66 2.2. Öğrenmede Süreklilik Aracı Olarak Strateji Kullanımı ve Öğretimi ............. 68 2.2.1. Yabancı Dil Öğrenme ve Öğretme Sürecinde Stratejiler ...................... 80 2.2.2. Strateji Çeşitleri ve Sınıflandırmaları .................................................... 87 2.2.2.1. Dolaylı Stratejiler ........................................................................... 96 2.2.2.2. Dolaysız Stratejiler ....................................................................... 102 2.2.3. Ders İçi ve Ders Dışı Uygulanabilirlik Bağlamında Stratejiler ... 106 3. TÜRKİYEDE YABANCI DİL OLARAK İNGİLİZCE DERS KİTAPLARI VE STRATEJİ UYGULAMALARI ............................................... ....................... 137 3.1. İlk ve Ortaöğretim Yabancı Dil Olarak İngilizce Öğretiminde Yeniden Yapılanma .................................................................................................... ................. 140 3.2. İlk ve Ortaöğretim Yabancı Dil Olarak İngilizce Öğretiminde Strateji Öğretimi ve Ders Kitapları 144 3.2.1. Amaç, Kapsam ve Yöntem ................................................................. 145 3.3. İlköğretim Düzlemi Yabancı Dil Olarak İngilizce Ders Kitaplarında Stratejiler ..................................................................................................... 155 3.3.1. Time for English 4 ............................................................................... 155 3.3.2. Time for English 5................................................................................ 162 3.3.3. Spot on 6 ............................................................................................. 165 3.3.4. Spot on 7 ............................................................................................. 173 3.3.5. Spot on 8 ............................................................................................. 177 3.3.6. Değerlendirme...................................................................................... 181 3.4. Ortaöğretim Düzlemi Yabancı Dil Olarak İngilizce Ders Kitaplarında Stratejiler ..................................................................................................... 198 3.4.1. Breeze 9 ............................................................................................... 198 3.4.2. Breeze 10 ............................................................................................. 203 3.4.3. Değerlendirme....................................................................................... 206 3.5. Genel Değerlendirme.................................................................................... 212 SONUÇ VE ÖNERİLER ...................................................................................... 223 KAYNAKÇA ........................................................................................................ 230 ÖZGEÇMİŞ ........................................................................................................... 266
|
|
|