ÖZEL OKULLARDA VE DEVLET OKULLARINDA  KULLANILAN DERS KİTAPLARINDA KÜLTÜR AKTARIMI

by Hilal Demir

GİRİŞ

Günümüzde Türkiye’ de yabancı dil eğitimi iki koldan yürütülmektedir. Bunlar devlet okulları ve özel öğretim kurumlarıdır. Elbetteki bu iki farklı kurum farklı yabanci dil öğretim yönteminlerini benimsemiş ve bu da doğal olarak seçilen ders kitaplarını etkilemiştir. Bu çalışmada bu farklı kurumlarda kullanılan ders kitaplarının kültür aktarımı boyutunu incelenecektir. Bu inceleme yapılırken de örnek olarak Doğa Özel İlköğretim Okulu’nda 6. sınıflarda kullanılan Network 1 ve Bağcılar Yeşilbağ İlköğretim okulunda 7. sınıflarda kullanılan A Modern English Course for Turks 7 seçilmiştir. Ders kitaplarının seçiminde sınıfların farklılık göstermesinin nedeni özel okulda yabanı dil öğretiminin çok daha önce başlıyor olması ve de yabancı dil ders saatlerindeki farklılıktır; fakat müfredat ve de seviye bakımından incelendiğinde kitapların karşılaştırmalı incelememiz açısından uygunluk göstermektedir.

Asıl konumuz olan kültür aktarımı çalışmamızdan önce kitapların tanıtımını içeren bir ön çalışma faydalı olacaktır. Ön çalışma içerisinde ise kitaplar biçimsel ve içerik olarak ele alınacaktır. Daha sonra ise çeşitli soru başlıkları altında kültür aktarım yöntemleri incelenecektir.

I. BİÇİMSEL ÖZELLİKLER
A Modern English Course for Network 1
Turks 7
Yazarlar Resuhi Akdikmen Bill Bowler ve Sue Parminter
Basım Evi Ders Kitapları A.Ş Oxford University Press
Basım Tarihi 1972 1998
Basım Yeri İstanbul Oxford
Düzey
Bu farklılıklar ilk olarak düzey boyutunda karşımıza çıkmaktadır. Özel okulda okutulan kitap 6. sınıflara verilirken aynı seviyedeki kitap devlet okulunda 7. sınıfa denk gelmektedir. Bu seviye farkı devlet okulunda yabancı dil öğretiminin 4. sınıfta özel okulda ise 1. sınıfta başlamasından kaynaklanmaktadır. Genel olarak bakıldığında ise seviye Pre-intermediate seviyesie denk gelmektedir.
Görünüş
İki kitap incelendiğinde göze çarpan en önemli farklılık görünüşleridir. A Modern English Course for Turks 7 görünüş olarak eski tarz basım özelliklerini içeren bir kitapken Network 1 kapak itibariyle cazip bir görünüm sunmaktadır. Network 1 ‘in cazip görünmesinin sebepleri kitabın kuşe kağıda basılmış olması ve renklerin canlılığıdır. A Modern English Course for Turks 7 ise renk ve kağıt itibariyle daha renksiz ve cansız bir görünüm içerisindedir.
Resimler ve yazılar A Modern English Course for Turks 7 kitabı içerisinde bir arada kullanılmaktadır ve aynı özellik Network 1 ‘de de aynı şekilde karşımıza çıkmaktadır. A Modern English Course for Turks 7‘de resimler genellikle çizim boyutundadır. Az sayıda fotoğraf bulunmaktadır. Network 1 Kitabında ise cizilmiş resim ve fotoğraf hemen hemen aynı oranda kullanılmıştır. A Modern English Course for Turks 7‘de kullanılan resimler oldukça basit ve sıkıcı çizimler iken Network’ teki çizimler daha göz alıcı boyuttadır. Fotoğraflar ise kağıt kalitesiyle bağlantılı olarak A Modern English Course for Turks 7’de daha cansız, Network ‘te ise oldukça parlaktır.
Ünite Bölümlenmesi
Network 1 konu-odaklı bir yapı içermektedir. Her ünite de kendi içerisinde 5 bölüme ayrılmaktadır. Bu 5 bölümden üçü ana konuyla bağlantılı alt konular durumundayken ilk bölüm üniteye giriş, son bölüm ise tekrar şeklindedir. ( ek 1 ) A Modern English Course for Turks 7’de ise dilbilgisi-odaklı üniteler şeklinde konuları incelemektedir. Her ünite de kendi içerisinde 3 bölüme ayrılmaktadır. Bu alt bölümler adlarını girişteki metnin konusundan almaktadırlar. ( ek 2 )
Yan Materyaller
A Modern English Course for Turks 7 kitabı bir öğrenci kitabı, yardımcı ders kitabı, öğretmen kitabı içermektedir. Network 1 kitabı ise öğrenci kitabı, yardımcı ders kitabı, öğretmen kitabı, kasetler ve kaynak dosyasından oluşmaktadır.
II. İÇERİK ÖZELLİKLERİ
Konu
Network 1 kitabı içerik olarak incelendiğinde konu-odaklı olarak düzenlendiği görülmektedir. Konular kitabın hitap ettiği yaş grubuna oldukça ilginç gelen ve günlük hayatta karşılaşabileceği durumlara göre seçilmiştir. Bunlara örnek olarak aşağıdaki konuları verebiliriz:
• Animals ( Hayvanlar )
• My World ( Benim Dünyam )
• Out and About ( Sosyal Hayat )
• Consumer World ( Tüketici Dünya )
• Lifestyles ( Hayat Tarzları)
• Time Off ( Boş Vakitler )
• Living with Nature (Doğayla Yaşamak )
• Adventures ( Maceralar )
Seçilen konu daha sonra çeşitli bağlamlara oturtulmuştur. Bu bağlamlar konunun işlevselliğini artırmaktadır. Örneğin konusu dışarda vakit geçirmek olan bir ünitede konu bir diyalog bağlamına oturtularak işlenmektedir. Bu diyaloglar öğrencinin dışarda kullanabileceği bir yapı içermektedir. Bu nedenlede işlevsellik özelliği taşıdığını söylemek yanlış olmayacaktır. ( ek 3 )
A Modern English Course for Turks kitabı konuları ise dilbilgisi-tabanlı gitmektedir. Bu özelliğinden dolayı konuların işlevselliğinden bahsetmek mümkün olmamaktadır. Kitabın içeriği hazırlanırken hedeflenen işlevsellikten dilbilgisi öğretimine geçiş değil, dilbilgsi konusu belirlendikten sonra buna uygun bir metin bulunmaktadır.bu metin de genelde diyaloglar şeklinde kurulmaktadır. Her ne kadar diyaloglar günlük yaşam içerisindeki kullanımları yansıtsa da öğretilen dilbilgisi konusunun ağırlığı diyaloglarda fazlasıyla hissedilmekte bu da öğrencinin diyaloğun işlevsel görevini farkedememektedir. Kullanılan metinlerdeki dilbilgisi ögelerinin koyu harflerle belirtilmesi de yukarıda savunduğumuz görüşü desteklemektedir. ( ek 4 ) Seçilen konular dilbilgisel olarak ele alındığı için alt konularda oluşturulan bağlamlar bu amaca hizmet etmektedir. Bu nedenle işlevsel yönü zayıf kaldığı gibi öğrencilerin dikkatini de çekmemektedir. Ünite 1 ‘in aşağıda sunulan alt konuları bu görüşü desteklemektedir.
Konu : Simple Past Tense ( di’li Geçmiş Zaman )
• I started school this morning. ( Bu sabah okula başladım. )
• The Hodja took thr money and put it in his pocket
( Hoca parayı aldı ve cebine koydu. )
• We saw some gigantic statues. ( Dev heykeller gördük. )
Metin Türü
Network 1 kitabında konular değişik metin türleri şeklinde öğrenciye verilmektedir. Kullanılan metin türlerini değişiklik göstermesi farklı zamanlarda farklı bağlamların oluşmasına yardımcı olmaktadır. Bu sayede konu öğrencinin daha kolay öğrenebileceği somut ve gerçekçi bir özellik taşır. Kullanılan metin türleri seçilen konuya göre farklılık gösterirken bu metinler içerisinde kurmaca metinler olduğu gibi günlük yaşamdan alınan özgün metinler de yer almaktadır. Kurmaca metne örnek olarak kitap karakteri Harry’nin yazmış olduğu mektup ( ek 5 ), anket ( ek 6 ), diyalog ( ek 7 ), quiz ( ek 8 ) gösterilebilir. Kurmaca metin dışında kitapta özgün metinler de bulunmaktadır. Bu özgün metinler arasında Dervla Murphy’den uyarlanan bir metin ( ek 9 ), hava durumu raporu ( ek 10 ), dergi makalesi ( ek 11 ) yer almaktadır.
A Modern English Course for Turks kitabında yer alan metinlerin tamamı kurgulanmış metindir. Bu kurgulanmış metinler diyaloglar ( ek 12 ) ve düz metinler ( ek 13 ) şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Diyalogların kurgulanmış olması, günlük hayattan alınmamış olması ve dilbilgisel boyutunun ağır basması nedeniyle öğrencilerde konunun somutluk kazanamasına ve iletişim yeteneğini kazanmasına engel oluşturmaktadır.
Alıştırmalar
Kitabın alıştırma boyutunda incelenirken kullanılan yöntem alıştırmaları çeşitli basamaklar indirgenmesi şeklinde olacaktır. ( ek 14 ) Bu basamakların ders kitaplarında yer alması öğrencilerin öğrenimi, dört beceriyide kullamalarını sağlaması ( okuma, yazama, dinleme ve konuşma ) ve konu ile ilgili üretimde bulunmaları açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu basamaklar aşağıdaki şekilde gösterildiği gibidir:

• A basamağı: Algılayıcı becerilerin ( okuma, dinleme ) geliştirilmesi
• B basamağı: Üretimsel becerilerin ( konuşma, yazma ) ile ilgili alıştırmalar
• C basamağı: Konuşma ile ilgili becerilerin önceden verilen durumların, rollerin, anlaşma durumlarının tekrar üretimsel biçimde yaparak geliştirilmesi
• D basamağı: Özgür anlatımın geliştirilmesi

Network 1 kitabında yer alan alıştırmalar hem öğrenci kitabında metinlerle birlikte verilmiş hem de yardımcı ders kitaplarında konu ile ilgili olarak yer almıştır. Bu özelliğiyle alıştırmalar çok çeşitli şekillerde öğrencinin karşısına çıkmaktadır ve öğretmenin geribildirim almasına yardımcı olmaktadır.

Şimdi yukarıda belirttiğimiz basamakları örneklendirelim:
A Basamağı:
A-6 Bölümleme: Metindeki bilgiyi tablo şekline dönüştürme


A-16 Doğru ya da yanlış belirleme çalışmaları

B Basamağı:

B-5: Resim, sembol güdümlü çalışma


B-13: Diyalog tamamlama

C Basamağı:

C-9: Mektup biçiminde metin yazma

D Basamağı:

D-3: Toplumsal kurgu oyunlar

A Modern English Course for Turks kitabında yer alan alıştırmalar ise hem öğrenci kitabında hem de yardımcı ders kitabında çok yoğun bir şekilde bulunmaktadır. Bu nedenle öğrenci kitabı, alıştırma kitabı özelliği göstermekte ve bu da kitabı mekanikleştirmektedir. Alıştırmalar genelde birbirinden farklılıklar göstermektedir.

Bu alıştırmaları basamaklar şeklinde inceleyelim:

A basamağı:

A-14 Düzenleme: Resimlerden ve metinlerden hikaye oluşturma
A-17: Çoktan seçmeli soruları
B Basamağı:

B-1 / 2: Tümce kuruluş kutusu
B-7 Metin Düzenleme: Anahtar sözcükler

C Basamağı:

C-7: Sözcüklerin önceden verilmesi ile metin yazma

D basamağı:

Kitap iletişim ve işlevsel boyutta yetersiz kaldığı ve öğrencilere üretme şansı bırakmadığı için D basamağında yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle bu basamağa örnek bulunamamıştır.

Dilbilgisi

Network 1 kitabında dilbilgisi alıştırmaları ünitelerin içinde küçük bir tablo şeklinde verilmektedir.Bu tabloda, işlenen dilgilgisi konusu ile ilgili genel sorular bulunmaktadır:

Daha sonraki adım olarak da öğrenci kitabın arkasında yer alan Grammar Help ( Dilbilgisi Yardımı ) bölümüne yönlendirilmektedir. ( ek 15 ) Yardımcı ders kitabında ise özel olarak dilbilgisi pratik bölümü bulunmaktadır. Buradaki alıştırmalar kuralcı bir yapıdan çok öğrenciye pratik yapma imkanı sunmaktadır. ( ek 16 )

A Modern English Course for Turks kitabında ise dilbilgisi öğretimi tamamıyle öğretmene bırakılmıştır. Kitapta her hengi bir dilbilgisi öğretimi bulunmamaktadır. Sadce öğrenciye işlenilen dilbilgisi konusuyla ilgili önemli noktalar Learn ( Öğren ) başlığı adı altında verilmektedir. Bu bölümlerde her hangi bir kural sunulmamakta çoğunlukla dilbilgisinin yazım kurallarıyla alakalı ya da kuraldışılıklar üzerine durulmuştur.

III. KÜLTÜREL BOYUT

Kültür, küreselleşme sürecini çok hızlı bir şekilde yaşandığı günümüz dünyasında sadece yabancı dil öğretimi alanında değil pek çok alanda sözü edilen bir kavramdır. Teknoloji, ekonomi ve siyasi alanlardaki gelişmeler sonucunda farklı kültürlerin etkileşimi de kaçınılmaz olmuştur ve bu gelişmeler eğitim alanına da yansımıştır. İletişimin en önemli aracının da dil olduğunu hatırlarsak bu etkileşimin yabancı dil öğretimine de yansımış olması yadsınamaz bir gerçek olarak karşımıza çıkacaktır. Günümüzdeki yabancı dil öğretim metodlarına bakıldığında artık iletişimsel metodların tek başına yetersiz kaldığı görülebilir. Bunun nedeni de yabancı dil öğretim metodlarının da günümüz şartlarına uyum sağlama zorunluluğudur. Bu noktada kültürel öğretim yaklaşımları önem kazanmaktadır.

Sonuç olarak iletişimsel yaklaşım ile kültürel etkileşim, kültürlerarası bildirişimsel yaklaşımın oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu da kaçınılmaz olarak kültürlerarası bildirişimsel yaklaşımın ders kitaplarına yansımasına ve ders kitaplarının içeriklerinin şekillenmesine olanak sağlamıştır. Bu gerçekten yola çıkarak incelediğimiz ders kitaplarının kültürel boyutta da farklılıklar gösterdiğini söyleyebiliriz. Bu farklılıklar kültür aktarım yöntemleri göz önünde bulundurularak çeşitli soru başlıkları altında incelenecektir.

Ders kitapları kültürel bilgi veriyor mu?

• Coğrafi bilgilendirme
Yabancı dil öğretimi beraberinde o dilin kültürünü de getirir. Bu sebeple yabancı dil ders kitaplarında o dilin kültürü ile de karşılaşılabilir. Yabancı dil öğretiminin daha verimli olması ve öğrenci o dilin kültürü ile karşılaştığında yabancılık çekmemesi açısından ders kitaplarında o kültürün tanıtılması doğru bir uygulamadır.

Network 1 kitabında erek kültürün öğelerine oldukça yer verilmektedir. Bu öğeler çeşitli ünite başlıkları altında karşımıza çıkmaktadır ve o kültüre ait bilinmesi gereken temel bilgileri öğrencilere çok renkli bir şekilde aşağıdaki örneklerde olduğu gibi sunmaktadır.

Örnek 1 LIVERPOOL

“ Our Home Town Liverpool “ metninde ingiltere’ deki gençlerin yaşam şekli ve ingiltere’nin en önemli şehirlerinden biri olan Liverpool hakkında bigi verilmekte ve bu şehirde yaşayan gençlerin isimleri de tipik İngiliz isimlerinden seçilip erek kültüre direk bir kültürel göndermede bulunulmaktadır. Kitapta bu şekilde pek çok şehir tanıtımı yer almaktadır. Bu tanıtımlar öğrencinin hedef dilin kullanıldığı yerler açısından ön bilgiye sahip olmasını sağlamakta ve öğrencinin bu yerlerde bulunma olasılığında ise yaşayacağı yabancılık duygusunu azaltmasına yardımcı olmaktadır.

Örnek 2 WHERE TO GO
Kitabın bu tanıtıcı yönü oldukça faydalı olmasına karşın eksiklik göstermektedir. Bu eksiklik ise erek dil İngilizce’ nin kullanıldığı Britanya dışındaki ülkelere yer verilmemesinden kaynaklanmaktadır. Bu sıkıntı yalnızca coğrafi yönden bilgilendirme esnasında doğmaktadır.

A Modern English Course for Turks 7 kitabın incelediğimizde ise erek kültüre ait yeteri kadar bilgilendirici ve de coğrafi metne rastlanılmamaktadır. Aşağıda yer alan metin kitapta yer alan tek coğrafi içerikli bilgilendirici metindir. Kitapta genel olarak bazı diyaloglarda mekan adı olarak farklı ülke ve de şehir adları ile karşılaşılmaktadır.


Örnek hyde park

• Kişiler

Kitap, kişilerin tanıtılmasında tek yönlü hareket etmemiş, yani sadece İngiliz asıllı karakterlere yer vermemiş, farklı kültürlerin mensubu olan kişileri de konuların içine dağıtmıştır.

Örnek 3 CLASSMATE

A Modern English Course for Turks 7 kitabında ise metinlerde ve alıştırma çalışmalarında ağırlıklı olarak Türk; bununla beraber İngiliz karakterlere de yer verilmiştir. Bunun dışında ise başka bir kültüre ait karakterlere rastlanmamaktadır. Sadece kitabın en sonunda yer alan okuma parçalarından olan iki Alman masalında - The Musician Of Bremen ve Hansel and Gratel – ( ek 17, 18 ) Alman kültürüne ait kahramanlara rastlamaktayız. Kitabı bu denli sınırlayıcı bir içeriğinin olması kültür odaklı iletişim odaklı öğretim modelleriyle kesinlikle bağdaşmamaktadır. Ders esnasında yapılan gözlemlerde öğrencilerin çoğu zaman ders esnasında tahtaya yazılan alıştırmalarda geçen “ John, Sue “ yabancı isimleri bile yabancı kültüre ait bir isim olarak algılayamaması kitabın bu konuda ne denli yetersiz kaldığının göstergesidir. Kitap öğrencide yabancı kültüre yönelik tanıdıklık oluşturmada daha ilk noktada yetersiz kalmaktadır.

• Gelenekler

Network 1 kitabında İngiliz külltüründe ait geleneksel bilgiler verildiği gibi diğer kültürlerin geleneklerine yönelik bilgilendirmeler de bulunmaktadır. Örneğin kitapta İngilizler’in giyim tarzlarının tarihsel süreç içersindeki değişimiyle ilgili bilgi verilmektedir.

Örnek 4 kıyafetler
A Modern English Course for Turks 7 kitabında İngiliz kültürüne ve de diğer kültürlere ait herhangi bir bilgilendirici metin yer almamaktadır. Ders kitabının ve yardımcı ders kitabının içeriğinin büyük çoğunluğunu mekanik alıştırmalar oluşturmakta; bu alıştırmalar ise öğrencideki kültür bilgisinin pekişmesine yardımcı olmamaktadır.

Kültür aktarımı eylemsel mi?
Ders kitaplarında kültür aktarımının eylemsel olması, öğrenciye doğrudan bilgi aktarımının yanında öğrenciyi harekete geçirecek yani genel kültürünü de kullanmasını sağlayacak bilgiyi bulmasına ve uygulamasına yardımcı olacak nitelikte olmasıdır.

A Modern English Course for Turks 7 kitabında bu özellik bulunmamaktadır. Daha önce de belirtildiği gibi hedef kültürün özellikleri tanıtılmamaktadır.
Network 1 kitabında eylemsellik özelliği ‘Clipfile’ adı altında her ünite içerisindeki bölümlerde yer almaktadır. Bu bölümlerde önce hedef kültürün ögelerine yer verilmekte ve daha sonrasında da “ Sizin ülkenizde bu durum nasıl? ” şeklinde sorular yer almaktadır.
Sadece hedef kültür mü aktarılıyor?
Yabancı dil dersi kitaplarında sadece hedef kültürün aktarılması kültür empozesine neden olabileceğinden farklı kültürleri paylaşan öğrenciler açısından sakıncalı bir durum oluşturmaktadır. İşlenen konu sadece yabancı kültürü kapsayacağı için öğrencide somutluk kazanmayacaktır. Çünkü öğrenci edindiği bilgiyi kendi kültürüyle karşılaştıramayacak bu da motivasyon eksikliğine neden olacaktır.

Network 1 kitabında erek kültür dışında farklı kültürlere de yer verilmektedir.

Örnek 5 chinese

Kitap bu yönü ile olumlu bir özellik sergilemekle beraber bu kitabın Türkiye’de kullanıldığını göz önünde bulundurduğumuzda kitabın Türk kültürüne yönelik herhangi bir içeriğinin bulunmaması Türkiye’deki yabancı dil öğretimini kültürel öğeler açısından olumsuz etkilemektedir. Bu durumda ders öğretmeninin bu eksiklikleri tespit edip bu yönde düzenlemeler yapması bu sorunun giderilmesine yardımcı olacaktır.

A Modern English Course for Turks 7 kitabında ise hedef kültürün aktarıldığını söylemek gerçekten oldukça zordur. Genel olarak bakıldığında kitaptaki tek amacın hedef dil İngilizce’nin dilbilgisi kurallarının doğru fakat mekanik, kuralcı ve de ezbere bir şekilde öğretilmesi olduğunu görmekteyiz. Şüphesiz ki bunda kitabın yazıldığı yıllarda kültürel ve de iletişimsel metodun henüz yabancı dil öğretim alanında söz sahibi olmaması büyük etkendir.

Sadece kaynak kültür mü temel alınıyor ?
Hedef kültürün İngilizce olduğu yabancı dil öğretiminde Network 1 kitabı hedef kültürden hareketle ve diğer kültürlere de değinerek öğretim yaparken A Modern English Course for Turks 7 kitabı kaynak kültür Türkçe’yi temel alarak içeriğini sunmaktadır. İlk bakışta bile kullanılan karakter isimleri arasında Türkçe isimlerin çokluğu dikkat çekmektedir. Öğrenci önceden de belirtildiği gibi yabancı isimlere karşı bir aşinalığa sahip olamamaktadır.

Örnekbilge necdet

Diğer taraftan kitapta Türk kültürüne ait unsurların bulunması öğrencinin ilgisini çekmekte öğrencinin motivasyonunu olumlu yönde etkilemektedir. Öğrenciler bu noktada derse daha fazla katılım göstermekte ve de daha fazla aktif olma yönünde eğilim göstermektedirler.

Örnek adıyaman
Öğrencinin motivasyonunun yüksek olması ve de derse katılım göstermesi elbette ki istenilen bir davranıştır; fakat bu şekilde kaynak kültürün sürekli öğrenciye sunulması ilk başta dilin doğasına aykırı bir durumdur. Dil kültürsüz, kültür de dilsiz olamaz. Öğrenciye kültür bilgisinin kazandırılmaması ilk etapta dili özne,yüklem ve nesnede oluşan formülsel bir yapıya büründürmekte ve dilin özü olan kültürü dışlamaktadır. Oysa ki farklı olan, ilk defa duyulan şey öğrenci her zaman daha ilginçtir. İkinci olarak ise kaynak kültürün sürekli olarak merkeze alınması yabancı dil öğrenen bir öğrenci de “ kültürel farkındalığın ( cultural awareness ) “ oluşmasına engel olacaktır. Eğer bu yetinin kazandırılmasına engel olunursa kültürel yaklaşımlarda hedeflenen son basamak olan “ hoşgörü “ basamağına ulaşılması imkansız olacaktır. Çünkü daha ilk etapta öğrencinin “ kendi kültüründen başka kültürlerin de var olduğu ve bu kültürlerin farklılık gösterebileceği “ düşüncesini edinmesi imkansızlaşacaktır. Bu nedenle ders kitapları hazırlanırken öncelikle öğrenciye kendi kültürü verilmeli daha sonra bu kültürden yola çıkılarak yabancı olan kültür, farklılıkları ve de benzerlikleri ile verilmelidir.


Karşılaştırmalı kültür aktarımı yapılmakta mıdır?
Karşılaştırmalı kültür aktarımı, küreselleşen dünya içerisinde şekillenen yabancı dil öğretim metodlarında en son gelinen noktadır. Bu metodda hedeflenen yabancı dil öğretiminin yanı sıra kültürel farlılıklardan doğan uçurumların en aza indirgenmesi ve sonuç olarak öğretim sonrasında daha fazla verim alınmasıdır. Ayrıca verilen bilginin öğrenciye günlük hayatında yardımcı olması ve öğrencinin farklı bir kültürle karşılaştığında kültürel şok yaşamaması hedeflenen diğer bir davranıştır. Burda yapılması gereken şey öğrencide kültürel bir farkındalık oluşturarak kendi kültürünü ve hedef kültürü kıyaslamasını sağlamak ve bu süreçten sonra karşı kültürde farklı gördüğü ögelere olan önyargılarını yıkarak kendisine geri dönmesidir. Kısacası amaç öğrencinin kültürel hoşgörü kazanmasına yardımcı olmaktır.

A Modern English Course for Turks 7 kitabında yabancı dil öğretimi tamamıyle Türk kültürü temel alınarak gerçekleşmektedir. Hedef kültürü adına yapılan tek şey metinlerde, alıştırmalarda ve diyaloglarda Türk kültürüyle uyum sağlayan bağlamlarda Türk isimleri yerine kimi zaman İngiliz isimlerinin kullanılmasıdır. Bu nedenle kitapta Türk kültürü dışında herhangi bir kültüre yer verilmemektedir. Sonuç olarak kültürel aktarım açısından kitap tamamıyle yetersizdir. Aşağıdaki örneklerde de görüldüğü gibi kitapta kullanılan resimler bile kaynak kültüre ait resimlerdir.

Fotokopi sayfa 89
Metinler incelendiğinde ise metinlerin çoğunlukla kaynak kültüre ait bilgiler içerdiğini ya da herhangi bir kültür ögesi içermeyen sadece dilbilgisel çalışma yapmak için hazırlanmış kurgusal metinler olduğunu görüyoruz.

Fotokopi 159, 129
P129

Alıştırmalarda ise herhangi bir kültürel özellik yer almamakta tamamiyle mekanik dilbilgisel çalışmalar içermektedir.

Fotokopi 134
Network 1 kitabında ise kültür aktarımı karşılaştırmalı bir şekilde ilerleme göstermektedir. Diğer kültürlere çeşitli metinler ve de alıştırmalar vasıtasıyla yer verilmekte ve öğrenciye kültür aktarımı sağlanmaktadır. Bu kitabın Türkiye’de kullanıldığını göz önünde bulundurursak bu noktada kitabın Türk kültürüne ait herhangi bir unsur bulundurmadığı görülmektedir. Şüphesiz ki bunda kitabın tüm dünya pazarına sunuluyor olması etkili olmaktadır. Ancak kitap bu açığını daha önce belirtilen ‘Clipfile’ köşelerindeki “ Sizin kültürünüzde bu durum nasıldır?” sorularıyla gidermektedir. Öğrenci öncelikle ünite başlangıcıyla hedef kültürle tanışmakta sonrasında bu sorularla kendi kültürüyle hedef kültürü karşılaştırma imkanını bulmaktadır. Elbette ki bu noktadan sonra öğrenciye hoşgörüyü kazandırabilmek kitabın sorumluluğundan çıkıp öğretmene geçmektedir. Öğretmen öğrenciye karşılaştırma süreci içerisinde öğrenciye yol göstermeli; önyargılarına saplanmasına engel olmalı ve farklılıklara hoşgörü ile bakmasını göstermelidir.

Kitapta diğer kültürlerin özelliklerini taşıyan resimler bulunmaktadır. Bu unsur öğrenciye gerek hedef kültürle ilgili gerekse diğer kültürlerle ilgili tanışıklık kazanmasına ve diğer kültürlerin bu özellikleriyle doğrudan karşılaştığında şaşkınlık yaşamamasına yardımcı olmaktadır.

Fotokopi 16,17 nwsınıftaki çocuklat


Metinlerde ise hedef kültürle ilgili metinlerin yanısıra diğer kültürlerle ilgili metinler verilmiştir ve kültür ögesi burada da karşımıza çıkmaktadır. Bunun yanında diğer kültürler de metinler aracılığıyla tanıtılmıştır. Türk kültürüyle ilgili bir metin yoktur ancak sorulmaktadır. Bu noktada yabancı dil öğretmeni kaynak kültürün ögelerini taşıyan metinleri sınıfa getirip öğrencileriyle tanıştırmalıdır.

Fotokopi 52,53 hamburger nijerya
Alıştırmalar içerisinde de hem hedef kültür hem de değişik kültürler tekrar karşımıza çıkmaktadır. Bu alıştırmalar gerek metin odaklı gerekse resim odaklı olabilir. Kültür, alıştırmalarda değişik şekillerde yer almaktadır.

Fotokopi 66nw
Kültür Empozesi Var mı?
A Modern English Course for Turks 7 kitabında hedef kültüre yer verilmediğinden kültür empozesi yoktur. Aksine kaynak kültür fazlasıyla öğrenciye sunulmakta bu nedenle de öğrencide farklı kültürlere karşı bir bilinç oluşmamaktadır. Kitabın bu şekilde sürekli olarak kaynak kültürden harekete geçmesi kültürlerarası iletişimsel metodun uygulanmasını engellemekte bu eksikliklerini giderilmesi ancak öğretmene düşmektedir. Öğretmen farklı materyaller kullanarak öğrencinin dikkatini hedef kültüre ve diğer kültürlere çekmeli ayrıca öğrenciye öğrendiklerini kendi yaşantısında kullanması için yardımcı olmalıdır.

Network 1 kitabında hedef kültür yeterli bir düzeyde tanıtılmaktadır fakat bu empoze boyutunda gerçekleşmemektedir. Kitapta hedef kültüre ait ögelerin abartılmadan gerektiği ölçüde verilmesi ve daha sonra diğer kültürlere ve de kaynak kültüre göndermede bulunması kültür empozesinin yapılmadığını bir göstergesidir. Elbette kültürel unsurlar tanıtılmakta ve kitapta yer verilmektedir. Bu öğrencilerin hedef kültürü tanıması açısından önem taşımaktadır. Ancak sonrasında diğer kültürlere gönderimde bulunulması öğrenciye kültürel hoşgörü yetisinin kazandırılmasına destek olmaktadır.

SONUÇ

Çalışmamızda görüldüğü gibi kültürel aktarım hem dil öğretimi açısından hem de öğrenciyi hayata hazırlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Kültür aktarımı yardımıyla hoşgörü yetisini kazanan bir öğrenci yaşamı boyunca diğer kültür ve gelişmelere daha açık olacak, bu sayede de kendisini geliştirme imkanı bulacaktır. Küreselleşme sürecinde yerini alacak ülkelerden biri olan Türkiye’de de okutulan ders kitapları bu prensip göz önünde bulundurularak seçilmeli ve yetersiz bir örnek olarak karşımızda bulunan A Modern English Course for Turks 7 kitabı değiştirilmelidir. Network 1 kitabında ise kültürel yanlış anlaşmalara dayalı olarak bir öğretim uygulanmaması gibi bir eksiklik bulunsa sa; seçilen konuların temel yaşam deneyim alanı içerisinde yer alması gibi olumlu özelliklerden dolayı kitabının öğretmenin de desteğiyle kültürlerarası iletişim yöntemi açısından başarılı sonuçlar doğuracağını düşünüyoruz.