DERS KİTABINDA KÜLTÜR OLGUSUNUN İNCELENMESİ
‘Exploring English 3’ adlı ders kitabında kültür olgusu, öğrenciyi iletişimin temel süreçlerinde başarılı kılacak güven ve yeteneği geliştirmek, toplum içinde ilişkiler kurma ve sürdürme yolunda dilin önemini kavratmak, öğrencinin kendi dünyası dışındaki konulara karşı farkındalığını geliştirmek, bunun sonucunda da değişik bakış açılarına anlayışlı ve hoşgörülü bir şekilde yaklaşmasını sağlamak için çok önemli bir araç olarak tanımlanmaktadır. Bu olgu, kitap boyunca çeşitli metinler, resimler, çizimler ve alıştırmalar aracılığı ile verilmeye çalışılmıştır.
Kitap çoğunlukla İngiliz kültürünü konu almış, seyrek de olsa İngilizce konuşulan diğer ülkelerin kültürlerine de değinmiştir. Dili öğrenecek olan kişilerin kültürlerinden bahsedilmemiş, kitaptaki konularla bağlantılı olarak, bu kültürlerdeki davranış biçimleri kendilerine sorulmuştur. Kitap herhangi bir ideolojik yönlendirmede bulunmamaktadır.
Kitapta salt bilgi verilen kısımlar görülmekle birlikte kitabın başlıca hedeflerinden biri bilgi verirken bu bilgiyi işlevsel bir biçime sokmak ve kullanılabilmesini sağlamaktır. Günlük dil birçok bağlamda ön planda tutulmuş, kişilerin bu tür ortamlara girdiklerinde sıkıntı çekmemeleri, bu ortamlara kolay uyum sağlayabilmeleri hedeflenmiştir. Kitap bütün bunları yaparken kendi kültürel öğelerini tanıtmış, bazı konularda da evrensel değerlere değinmiştir. Bunlar “metinler” bölümünde ayrıntılı biçimde açıklanacaktır. Karşılaştırma kavramına ise bazı konularda “Sizin kültürünüzde bu nasıl yapılır?” veya “Siz böyle yapar mısınız?” gibi sorularla yer verilmiştir. PAGE 19 SPEAKING, 14, 78.
Bu yolla öğrencinin dünyada kendi kültüründen farklı kültürler ve buna bağlı olarak farklı davranışlar olduğunun farkına varması sağlanabilir. Öğrenci bu farkındalığa sahip oldukça hem “yabancı, değişik” kavramlarına objektif yaklaşacak hem de kendi kültürünü daha bilinçli bir şekilde inceleme yoluna gidecektir.
Kitabın hedef kitlesi, 17 – 18 yaşlarında, dünyadaki gelişmelerden haberdar, kültürel farkındalık yönünden geliştirilebilir, İngilizce seviyesi pre-intermediate düzeyinde olan kişilerdir, fakat kitap İngiliz kültürü hakkında bilgi sahibi olmak isteyen, o kültürdeki insanlarla iletişim kuracak herkes için yararlı olabilir.
Ders kitabında çeşitli metin biçimleri yer almakla birlikte bunun büyük bir çoğunluğunu diyalog şeklindeki metinler oluşturmaktadır. Daha sonra kısa öyküler, araştırma yazıları, mektup, broşür, röportaj gibi biçimler de görülmektedir. Bunlar genellikle Here and Now adlı bir dergiden alınmışlardır, fakat ortada orijinal bir dergi metni yoktur, metnin başlığının üstüne Here and Now yazılmıştır ve bunun bir dergi olduğu söylenmektedir. Metinlerin hepsi kurgu metinlerdir.
Öğretilmek istenen gramer konuları sınırları çizilmiş kurgu metinlerde daha iyi çerçevelendirilebilir, fakat gazete, dergi, vb. bir yabancı kaynaktan haber, okuyucu mektubu, vb. orijinal metinlerin alınıp öğrenciye sunulmasının da kültürün ilk elden aktarımı olacağı, dolayısıyla büyük yarar getireceği bir gerçektir.
Konuların seçiminde ve içerdiği öğelerde, kişilerin kültüre ait bilgileri öğrenmesi ve onları gerektiğinde rahatça kullanabilmesi amaçlanmıştır. Bu yüzden de günlük hayatta sık karşılaşılan durumlar başlıca konuları oluşturmuştur. Buna paralel olarak, kelime seçiminde de günlük konuşma diline ağırlık verilmiş, deyimler ve kalıp sözler sıklıkla kullanılmıştır.
Kitabın genel konusunu yaz tatili için önce Yunanistan’a gitmiş olan, daha sonra oradaki yeğenlerini de alarak İngiltere’ye gelen Amerikalı bir aile oluşturduğu için ilk başlarda uçak seyahatiyle ilgili konulara yer verilmektedir. Havaalanında uçuş öncesi işlemlerin ne olduğu ve bunların nasıl yapıldığı, uçağın inmesi ve kalkmasıyla ilgili kelimeler,uçuş boyunca yapılması gerekenler, uçuş sonundaki gümrük işlemleri İngiltere’ye ait özel uygulamalara dikkat çekilerek anlatılmış, Londra, Heathrow Havaalanı gibi İngiliz kültürüne ait özel isimler kullanılmıştır. Karakterlerin de hepsi ya İngiliz ya Amerikalı ya da belli bir zaman İngiltere’nin hakimiyetinde kalmış ülkelerin vatandaşları olan insanlardır (Pamela – Amerika, Ryan – İrlanda, Bob – İngiltere, Savita – Hindistan, v.b).
Otellerle ilgili konuda, otele giriş işlemleri, İngiltere saatinin Yunanistan saatine göre iki saat geride olduğu belirtilmiş, bir broşür aracılığı ile de otel tanıtılmıştır. Broşürde otelin sunduğu olanaklara, odaların fiyatları tek kişilik ve çift kişilik olarak ayrı ayrı gösterilirken İngiltere para birimi olan Pound’a, gelinen mevsime bağlı olarak fiyatların arttığına veya düştüğüne, özel isim olarak da Rose Garden Hotel, ve Marble Arch metro istasyonuna yer verilmiştir.
Yeme içme konusunda, İngiliz kültürüne özgü birçok yiyecek ve içecek ismi kullanılmıştır. Bunlar; cereal, black coffee, continental breakfast, full English (son ikisinin neleri içerdiği açıklanmıştır), bacon, black pudding, grilled tomatoes, geleneksel British Sunday Lunch (bu da açıklanmıştır; roast beef ve Yorkshire pudding), take-away, fish and chips, Indian curries olarak sıralanabilir. Ayrıca restoranda geçen konuşma tarzları, İngilizlerin yemek alışkanlıkları, öğleden sonraki çay saatleri, tipik bir İngiliz gencinin kahvaltıda ne yediği gibi konulara da değinilmiştir. Özel isim olarak da Çin restoranları, Hindistan lokantaları, Red Lion ve Ritz verilmiştir.
Ulaşım konusunda, metro seyahat kartından, metro haritasından, metronun çeşitli istasyon ve hatlarından söz edilmiş, Oxford Caddesi, British Museum, Russell Meydanı, Holborn İstasyonu, Piccadily Hattı gibi özel isimler kullanılmıştır. Ulaşım aracı olarak otobüsten çok bahsedilmemiş, sadece bir yerde Covent Garden adlı hattın fiyatı belirtilmiş ve “üst kat” sözü kullanılmıştır. Bir konuda da aile Paris’e giderken Eurostar treninden, Manş Denizi’nin altından geçen Channel Tüneli’nden ve Waterloo İstasyonu’ndan bahsedilmiştir. Buna bağlı bir başka konuda da, İngiltere’deki trafik problemleri, bisiklet yolları, özürlüler için ayrılmış yerler, San Francisco’daki tramvaylar, Venedik’teki gondollar, Kalküta’daki rickshaw adlı ulaşım araçları gündeme getirilmiştir.
Alışveriş ve giyim konusunda, tezgahtar ve müşteri diyaloglarına, beden ölçülerine, yine Pound olarak fiyatlara, Here and Now dergisinin belirttiğine göre nereden ucuza kıyafet alınabileceğine değinilmiş, The Military Store adındaki bir mağazadan söz edilmiştir.
Bazı konular da şehirlerin tanıtımına ayrılmıştır. Bu konularda şehirlerin ülkenin hangi bölgesinde olduğu, insanların zamanlarını nasıl geçirdikleri, gezip görülecek yerler, anlatılmış, Newcastle, Southampton, Cornwall, Big Ben, Crown Jewels, Canary Wharf, Cutty Sark, The New Globe Theater, Tower Bridge, Saint Paul’s Cathedral, The Houses of Parliament, Greenwich, The Tower of London, Cleopatra’s Needle, Blackpool, Preston, Wimbledon, All England Lawn Tennis Club, Paris, Eyfel Kulesi gibi özel isimler kullanılmıştır.
Boş zaman etkinliklerine de birçok konu ayrılmış ve konserlerden, Oasis, Boyzone, U2, Spice Girls, Blur gibi gruplardan, Wembley Stadyumu’ndan, Leicester Meydanı ve etrafındaki sinemalardan, tiyatrolardan, klüplerden bahsedilmiştir. Daha sonra Giant Bowling Alley adında bir bowling salonuna geçilmiş, bir broşür aracılığı ile saat kaçtan kaça kadar açık olduğu, bir saatinin kaç Pound olduğu, telefon numarası, adresi ve 10 yaşından küçük çocukların içeri alınmadığı belirtilmiştir. Başka bir konuda da White Hart Lane Stadyumu’nda Tottenham ve Real Madrid takımları arasında oynanacak olan bir futbol maçından söz edilmiştir. Bu konuyla ilgili bir de davet mektubu yazılmış ve burada İngiliz kültüründe mektup yazma yöntemleri gösterilmiştir. Ayrıca televizyona da ayrıntılı bir şekilde yer verilmiş ve kurgu bir televizyon rehberi gösterilmiştir. Bu rehberde kanalların isimleri de (BBC1, BBC2, Channel 4, Channel 5, 1TV) bulunmaktadır.
Hayvanlarla ilgili konularda, birçok İngiliz şehrinde şehir çiftlikleri olduğu anlatılmış, köpekleri ölen West ailesinden, yeni bir köpek almak için bir Köpek Evi’ne gitmelerinden bahsedilmiş, Eden Farm, Londoners, Battersea Dog’s Home gibi kültüre ait özel isimler kullanılmıştır.
Bazı konular ise İngiliz kültüründen çok evrensel kültüre yönelik olarak hazırlanmıştır. Örneğin, zengin ve fakir insanların anlatıldığı bir konuda, Amerika, Avustralya, Almanya ve İngiltere gibi ülkelerin zengin, Hindistan, Peru, Endonezya gibi ülkelerin ve Afrika’daki birçok ülkenin fakir Üçüncü Dünya ülkeleri olduğu belirtilmiş, bu iki grup ülkede bulunan ve bulunmayan olanaklara değinilmiş, Kızıl Haç ve UNICEF gibi kuruluşların isimlerine yer verilmiştir. Başka bir konuda, Marie Curie ve Hipokrat gibi, Fen Bilimleri ve Tıp konusunda isim yapmış kişilerin hayatlarından bahsedilmiştir. Yine bir başka konuda, insanoğlunun seyahat konusunda zaman içinde nasıl adım adım ilerlediği, Rusların uzaya ilk roketi göndermesi, Amerikalıların aya gitmesi gibi önemli konular anlatılmıştır. Son olarak da, insanların yüzyıllardan beri ilgi duyduğu falcılık ve geleceği görme konusuna değinilmiş, bunun için tarot kartlarının ve Yunan alfabesindeki harflerden oluşmuş özel taşların kullanıldığı, ayrıca bazı insanların gazete ve telefon gibi iletişim araçlarından geleceklerini öğrenmeye çalıştıkları belirtilmiştir.
Kitap içerisinde çizimler ve resimler eşit ölçüde kullanılmıştır. Her konuda mutlaka o konuyla ilgili bir resim veya çizim görmek mümkündür. Bunlarla ilgili bazı örnekler muhtemel faydaları da açıklanarak aşağıda sunulmuştur:
Bir metro istasyonunun resmi günlük yaşamı doğal haliyle yansıtacak şekilde verilmiştir. Diğer resimde ise aylık metro kartı, üstündeki bilgileri de okunabilecek şekilde gösterilmiştir.
Öğrencinin kafasında metroyla yolculukla ilgili bir çerçeve oluşacak, öğrenci İngiltere’ye giderse metro için bir kart alması gerektiğini ve bu kartın neye benzediğini bilecek, dolayısıyla da sıkıntı çekmeyecektir. Ayrıca kendi ülkesinde eğer metro varsa bu konuyla ilgili bir karşılaştırma yapabilecektir.
Tipik bir İngiliz kahvaltısı gösterilmiştir.
Öğrenci İngilizlerin kahvaltıda neler yediğini öğrenecek ve kendi ülkesinde neler yendiğiyle karşılaştırabilecektir.
Şehri tanıtıcı bir resim gösterilmiştir.
Şehrin yerleşim düzeni, ulaşım araçları, ekonomik seviyesi hakkında bir fikir sahibi olabilecektir. Kendi yaşadığı şehirle kıyaslayabilecektir.
Çevreyi korumak için yapılması ve yapılmaması gereken şeylerden bazıları yukarıdaki çizimlerle gösterilmiştir.
İngiltere’de bu konuyla ilgili alınan bazı önlemleri görecek ve kendi ülkesinde de bu önlemlerin olup olmadığını düşünecektir. Örneğin bir Türk öğrenci Türkiye’de çöp kutularının cam, plastik vb. maddelere göre ayrılmasının çok yaygın bir uygulama olmadığını fark edebilecektir.
Bir arkadaşa İngiltere’ye özgü nasıl bir hediye alınabileceği konusunda seçenekler sunulmuştur.
İngiltere ve İskoçya’ya özgü hediyelik eşyalar tanıtılmıştır ve öğrencinin merakını uyandırarak bu iki kültürle ilgili öğeler öğrenmesi amaçlanmıştır. Muhtemeldir ki pek çok öğrencinin kendi ülkesinde nelerin hediyelik eşya olarak satılabileceğine kafa yormak için daha önce herhangi bir sebebi olmamıştır, bu yolla belki bu da gerçekleşecektir.
Çeşitli giyim tarzları gösterilmiş, bu kıyafetlerin ne gibi durumlarda giyilebileceği tartışılmıştır.
İngiltere’de insanların nerede nasıl giyindiklerini görecek olan öğrenci, özellikle çok değişik kıyafet tarzı olan bir kültürden geliyorsa buna ilgi gösterecektir.
Metinlerin sunuluş biçimine gelince, Here and Now başlığı altındaki metinler, kenarı hafif yırtık kağıt görüntüleri üzerinde verilmiştir, dergiden bir sayfanın koparılıp kitaba konduğu izlenimini vermesi amaçlanmıştır.
Alıştırmalardan bazıları ve içerdikleri öğeler yine muhtemel faydaları açıklanarak aşağıda sunulmuştur:
Metro istasyonlarının, hatlarının isimleri ve metroyla seyahat ederken sık sık kullanılan birkaç kelime üstteki tablodan bulunup boşluklara yerleştirilecektir.
Daha önce açıklandığı gibi burada da metro kullanımı konusunda belli başlı bilgiler hakkında bir fikri olacak olan öğrenci, sıkıntılı durumlara düşmeyecektir.
Edinburgh’daki yaşamla ilgili bir parça dinlenecek ve boşluklar doğru – yanlış şeklinde doldurulacaktır. Burada alıştırma ile çizim iç içedir çünkü alıştırmanın hemen yanında İskoçya’nın yerel kıyafetini giymiş bir kişi bulunmaktadır ve çaldığı müzik aleti de İskoçya’nın yerel çalgısı “gayda”dır.
İskoçların yerel kıyafetini ve yerel müzik aletini öğrenip kendi ülkesinin yerel kıyafeti ve müzik aletleri hakkında zihnini yoklayabilecektir.
Thames Nehri üzerinde bot turu yapan bir anne ve oğluyla ilgili bir parça dinlenecek ve boşluklar doldurulacaktır.
Londra’da Thames Nehri civarındaki önemli yer ve binaların ismine aşinalık sağlayacaktır.
Bir bowling salonundaki kuralların anlatıldığı alıştırmada üstteki tabloda bulunan fiiller boşluklara yerleştirilecektir.
Boş zaman etkinlikleri içinde bowling oynamanın da yer aldığını görecek, kendi ülkesindeki boş zaman etkinliklerinin neler olduğunu düşünecektir. Ayrıca, bowling salonunda uyulması gereken kuralları da öğrenecek, yine kendi ülkesinde bu tür yerlerde yazılı kuralların olup olmadığını merak edip araştırabilecektir.
Pauline Miller adında bir İngiliz yazar hakkında bilgi veren bu kısa okuma parçası edilgen biçime dönüştürülecektir.
Edebiyat kültürün önemli bir parçasıdır. Öğrenci burada İngiliz edebiyatı ile ilgili bir kişi tanıyacaktır.
İngiliz İngilizce’si ile Amerikan İngilizce’si arasındaki bazı kelime farklılıkları vurgulanmıştır.
Bu önemli farkları bilerek, hangi ülkedeyse veya hangi kültürün üyesiyle konuşuyorsa ona göre kelime seçecektir. Aksi halde karşıdaki kişi tarafından anlaşılamama ihtimali doğacaktır.
3 yardım kuruluşu amaçları, adres ve telefonları belirtilerek sunulmuştur. Öğrencilerden amaçların bulunması istenecektir. Daha sonra da 1000 Pound paraları olsa hangi yardım kuruluşuna verecekleri ve bunun nedeni sorulacaktır.
İngiliz kültüründe bu tür yardım kuruluşları olduğunu görecek, kendi kültüründekilerle karşılaştıracaktır. Ayrıca, adresler ve telefon numaraları da kültüre özgü öğeler içermektedir, öğrenci özellikle telefon numaralarında şehirlerarası ve ülkelerarası kodlara dikkat edebilecektir.
İngiliz kültüründe telefon konuşması sırasında kullanılan kelime ve kalıplar vurgulanmıştır.
Öncelikle İngiliz kültüründe telefon numaralarının nasıl söylendiğini öğrenecek ve belki de bunu kendi kültüründekinden çok farklı bulacaktır. Örneğin şu ana kadar 7 haneli telefon numaralarını hep üç grup halinde söyleyen bir Türk öğrenci için, İngilizce’de numaraların tek tek söylenmesi yeni bir kavramdır. Bundan başka, telefon konuşması sırasındaki bazı özel kalıpların farkına varacaktır.
Uyarı, acı, sürpriz, mutluluk, şaşkınlık, hatalı bir davranış, vb. durumlar karşısında gösterilen bir veya iki kelimelik tepkilerin İngiliz kültüründe nasıl verildiğiyle ilgili bu alıştırmada üstteki tabloda bulunan kelimeler boşluklara yerleştirilecektir.
Günlük konuşma içinde çok kullanılan bu tür tepkilere aşina olacak, böyle bir tepki duyduğu zaman bunları anlamsız sesler ve kelimeler olarak algılamayacak, arkasındaki manayı anlayabilecektir. Ayrıca, kendi kültüründe nasıl tepkiler verildiğini düşünecektir.
Kayıp bagaj ofisinde geçen ve kayıp bagaj raporu doldurmakla ilgili bir parça dinlenecek ve boşluklar doldurulacaktır.
Bagaj kaybı gibi sıkıntılı bir durumda uygulanan prosedür hakkında bilgi sahibi olacak, böyle bir duruma düştüğü taktirde ne yapması gerektiğini bilecek, yaşadığı ülkede bu tür durumlar için ne gibi işlemler yapıldığını da merak edebilecektir. Öte yandan, alıştırmadaki raporda belirtilen yerleşim birimlerinin isimlerini de öğrenecektir.
Genel olarak bakıldığında kitabın kültür aktarımı konusunda başarılı olduğu, resimler ve metinler aracılığı ile mümkün olduğunca gerçekçi bir “İngiliz Kültürü” atmosferi sağladığı söylenebilir. İnceleme boyunca değinilmiş olan, kültüre ait birçok ayrıntı, o kültür ortamında bulunacak veya o kültürden birisiyle iletişime geçecek kişilerde rahatlık ve güven hissi uyandıracak, hatta bu kişileri yabancı dillerini ilerletme konusunda teşvik edecektir. Orijinal metinlere yer verilmemesi bir eksiklik olarak gösterilebilirse de, kitabın hedef kitleye dünyanın kendisi etrafında dönmediği, dünyada yüzlerce farklı kültür ve davranış biçimi olduğu konusunda bir farkındalık aşıladığı belirtilebilir. Bu farkındalık sonucunda insanların kendi kültürlerini daha bilinçli bir gözle inceleyecekleri, farklı kişi ve kültürlere önyargılı yaklaşmak yerine hoşgörüyle bakacakları, bazı davranışları yorumlarken durup bu davranışların sebeplerini düşünecekleri ve birbirlerini anlamaya çalışacakları açıktır.
Home / ELT Materials / Coursebook Reports / Learn Turkish / Comics / ELT Conferences / Private Lessons / Online Translation / Links