Dil Betimlemesi: Bulgarca

Dil Betimlemesi: Bulgarca

Hint-Avrupa dil ailesinin dillerinden Rusça ve Sırpça gibi Slavca kolundan gelmekte olan Bulgarca’nın sesbilimsel betimlemesini yapacağım. Öncelikle belirtmek istiyorum ki eşsüremli bir betimleme yapıp bugünkü Bulgarca’nın seslerini Martinet’in “İşlevsel Genel Dilbilim” adlı eserinde önerdiği dil betimlemesi modelini kullanacağım. Bu bağlamda, Öncelikle Martinet’in de öncelediği gibi seslerin kesitlemesiyle başlayıp, sesbirimleri belirleyeceğim ve betimlememi sesbirimlerle sınırlı tutulacaktır. Anlambirimlere değinilmeyecektir.

Bulgar dili, alfabe olarak, Makedon olan iki papaz Kiril ve Metodii kardeşlerin Yunan alfabesinden öykünerek geliştirdikleri Kiril (Kirlitsa) alfabesini kullanmaktadır. Ancak ben betimlememde sesleri, betimlememi Türkçe dilinde yaptığımdan, aşağıdaki Kiril ve Latin alfabesini karşılaştıran model çerçevesinde, Latin alfabesiyle ifade edeceğim.

Kesitleme ve Sesbirimler

Sesbirimler, ayırıcı özellikleri özdeş, çevresel özellikleri bakımından ayrı olabilen sesler topluluğudur (Demircan, 1996).Yukarıdaki alfabede Bulgarca dilinin gösterenleri olan sesleri görmekteyiz, bunlar aynı zamanda Bulgarca dilinin sesbirimleridir, kullanımları bağlamsal olarak farklılık gösterse de, örneğin: “ela” (türkçesi:gel) sözcüğündeki “l”, lale (tr:lale) deki 2 tane “l” kullanımından faklıdır, ancak “l” sesini değişmez bir biçimde göstermesi bakımından sesbirimdir. Bu bağlamda, Bulgarca dilinde 30 tane sesbirim bulunur. Bunların özellikleri şöyledir:

Bulgarca’nın Ünlüleri: a, e, i, o, u, ı, ve yansız ünlü ı (schwa)

Ela (tr:gel), sega (tr:şimdi), ti (tr:sen), uho (tr:kulak), ustni (tr:dudaklar), shtedır (tr:eli açık)

Bulgarca’nın Ünsüzleri

Ötümlü ünsüzler: b,d,g,c(dj),v,z,j,l,r,m,n,y, yu, ya

Ötümsüz ünsüzler: p,t, tch, ts, k, f,s,ş,şt, h,

Byalo (tr:beyaz), drago (tr:sevgili), djinsi (tr:jeans), vik

Seslerin Çıkış Yerlerine Göre Sesbirimler

Bulgarca’da Ünlüler:

1) dilönü: e, i

2) dilardı: a o u, ı, ve yansız ünlü ı (schwa)

Ünsüzler

Dudaksıllar: p, b, m,

Dilucu Ünsüzleri: tdsznrlçc

Dilönü: ş, j,y,yu, ya

Dilardı: k,g

Gırtlaksıllar: h

Kaynakça

Demircan, Ö. (1996) “Türkçenin Sesdizimi” Yaylım Der Yayınevi, Cağaloğlu, İstanbul

Martinet, A. (1998): “ İşlevsel Genel Dilbilim” Multilingual, Çemberlitaş, İstanbul, Çeviren: Berke Vardar

Home / ELT Materials /Coursebook Reports / Learn Turkish / ELT Conferences /Private Lessons / Online Translation /Links /Link Exchange/ Add Your Site/ E-Shop